Татар туе: гадәтләр һәм йолалар

Бу мәкалә сөннәт яки фарыз әйберләр генә түгел, ә милли йолалар да... Аларның бврысы да мәҗбүри түгел.

Татар туе никахтан башлана — ислам канундары буенча бергәләшүне раслаучы дини никах йоласы. Никахнең максаты — җәмгыятьнең иминлеге нигезе буларак нык гаилә төзү.

Никах шартлары:

• кияү, кыз һәм кызның опекунның ихтыярлы ризалыгы;

• ике мөселман шаһид‑ирнең катнашуы;

• калым түләү (бик сирәк һәм символик, шарт түгел);

• махр — кияү тарафыннан кызга бирелгән шәхси бүләк;

• йоланың ачыклыгы;

• балалар атасының динен ала.

Өйләнү этаплары:

1. Яучы (сватовство): кияүнең гаиләсеннән ике ир кеше кызның ата‑аналарына киләләр.

2. Гаиләләрне танышу: кызның ата‑аналары кияүнең өенә киләләр.

3. Кич (сговор): яклар бүләкләр алмашалар, гаилә шартларын фикерләшәләр.

4. Никахка кадәр якынлашу һәм интим мөнәсәбәтләр тыела, ләкин гаилә әгъзалары арасында аралашу рөхсәт ителә.

5. Никах һәм туй көнен билгеләү.

Туй алдыннан йолалар:

• кызның өендә хатын‑кызлар аның киемен кидерәләр, җырлар җырлыйлар;

• кияүнең өендә ирләр аны котлап, нәсыйхәтләр бирәләр.

Туй киемнәре:

• Кыз: озын кулъяулыклы тыныч кием, еш кына милли бизәкләр белән. Башын калфак яки яулык белән каплау (төсләр — актан куе яшелгә һәм  зәңгәр төсләргә кадәр).

• Кияү: классик костюм һәм түбәтәй, еш кына кызның киеме белән бер төстә.

Никах йоласы еш кына кызның өендә яки мәчеттә үтә, мулла (имам) аны үткәрә. Этаплар:

• никах вәгазе, хөтбәсе, Коръән сүрәләрен уку;

• тарафларның ризалыгы турында сорау (кыз катнаша ала яки аның мәнфәгатьләрен опекун вәкил итә);

• махр турында искәрмә;

• гаилә бердәмлеге һәм фатиха өчен дога;

• никах сертификатын тапшыру (юридик көчле түгел — аннары ЗАГСда теркәтү кирәк).

Никахтан соң «гаиләгә кабул итү» йоласы үткәрергә мөмкин: кызның анасы кияү һәм аның ата‑анасын май һәм бал белән каптыра — «сүзләр май кебек йомшаклык һәм бал кебек тәмле булсын». Аны кияүнең ата‑аналары да кабатлыйлар.

Туй (туй бәйрәме) — берничә көнгә сузыла торган бәйрәм дастарханы.

Гадәтләр:

• чак‑чак белән сыйлау (гаилә тормышының тәмләге символы) һәм гөбәдия белән (катлы пирог — гаилә ныклыгы символы);

• гаиләләр арасында бүләкләр алмашу;

• кунаклар яшьләргә акча, яулык, чәй бүләк итәләр